“Als ik een dochter krijg, zou ik willen, dat ze ook zo open tegen mij kon zijn”
door Anneke Arentsen
De Griekse regisseur Athina Rachel Tsangari was dit jaar op het International Film Festival Rotterdam (IFFR) met haar tweede speelfilm Attenberg. Een jaar eerder was ze ook al op het festival aanwezig als een van de producenten van het Oscargenomineerde drama Dogtooth. Beide films gaan over jongvolwassenen die weinig weten van seksualiteit. Toch vindt Tsangari haar film Attenberg totaal anders. Het verhaal gaat over de 23-jarige Marina (Ariane Labed) die weinig weet van de liefde en daarom te rade gaat bij haar beste vriendin Bella en haar doodzieke vader. Film1 sprak in Rotterdam met Athina Rachel Tsangari.
Athina Rachel TsangariHoe kwam u op het idee voor Attenberg?
“De inspiratie komt vooral voort uit de relatie tussen vader en dochter. Op een dag zat ik met een vraag in mijn hoofd: ‘Stel jij je wel eens voor hoe ik er uitzie naakt?’ Ik dacht, aan wie zou je die vraag stellen? In Attenberg vraagt Marina het aan haar vader. Hij antwoordt: ‘Nee natuurlijk niet.’ Marina: ‘Ik weet hoe je er naakt uitziet. Je hebt geen penis.’ Ze zijn heel open tegen elkaar. Dat had ik met mijn vader niet. Als ik een dochter krijg, zou ik willen dat ze ook zo open tegen mij kon zijn. Tegelijkertijd is dit een ethisch vraagstuk, de catharsis uit een Griekse tragedie. Kinderen en ouders hebben geen seksuele gevoelens voor elkaar, maar voelen wel liefde. Marina’s vader moedigt haar later in feite aan om seks te hebben. Ze moet van hem onder de mensen komen.”
Welke functie heeft seksualiteit in Attenberg?
“Marina besluit om zelf te kiezen wanneer ze seks heeft en met wie. Deze keuze laat ze niet afhangen van de druk van haar vriendinnen, zoals de dochter in Dogtooth bijvoorbeeld wel doet. Marina kiest voor een man die niet macho is, niet bijzonder aantrekkelijk is en haar niet onder druk zet. Deze vrijheid deseksualiseert en komt overeen met de tendens die in de Griekse maatschappij bestaat. Je doet je voor als een promiscue vrouw op Facebook, maar eigenlijk ben je preuts. Groepsdruk zorgt ervoor dat je zedeloos over wilt komen. Ik heb daar ook aan meegedaan. Ik ging voor het eerst met iemand naar bed toen ik veertien, vijftien jaar was.”
Het filmfestival van Rotterdam opende dit jaar met Wasted Youth, een realistische film over de gevolgen van de economische crisis in Griekenland en seksuele uitspattingen van jongeren. Vorig jaar draaide het Oscargenomineerde Dogtooth tijdens het festival. Is er sprake van een opmars van Griekse films?
“De Griekse film is veranderd. Al veertig jaar lang wint Theo Angelopoulos de Gouden Palm voor zijn werk. Zijn handelsmerk zijn lange takes, vaste shots en het regent constant. Deze stijl was jarenlang kenmerkend voor de Griekse cinema. Griekse filmmakers gaan nu steeds vaker in het buitenland werken en studeren en worden beïnvloedt door andere makers en culturen.
Ook is de Griekse maatschappij steeds multicultureler geworden. Sinds de jaren tachtig is het land van een agrarische staat naar een bijna postindustriële staat gegaan. Het oude Griekenland bestaat niet meer en daar rouwen we nu om. De vader van Marina is architect en heeft die industrialisatie meegemaakt. Hij kijkt op een gegeven moment van het dak naar beneden op zijn dorp en zegt: ‘Dit zijn de ruïnes die we hebben opgebouwd.’”
Giorgos Lanthimos, de regisseur van Dogtooth, speelt in Attenberg de ingenieur. Hebt u hem die rol aangeboden?
“Dat is heel vanzelfsprekend gegaan. De acteur die we eigenlijk hadden gecast kreeg een rol in een toneelstuk en moest op het laatste moment afzeggen. Lanthimos vroeg of hij de rol misschien over kon nemen en dat is toen gebeurd. We hebben dezelfde filmstijl en werken vaak samen, zoals aan zijn tweede speelfilm Kinetta.”
Wat hebben Attenberg en Dogtooth gemeen met elkaar?
“Lanthimos en ik houden allebei niet van naturalisme. In Dogtooth zit een stuk sciencefiction. De kinderen worden door hun ouders thuis opgevoed en mogen de tuin niet uit. Dit komt niet vaak voor in Griekenland. Attenberg speelt zich af in een industrieel dorp waar bijna niemand meer woont. Je zou het bijna postapocalyptisch kunnen noemen. Ik heb ook inspiratie gehaald uit Westerns, uit de opzet van shots. Elk shot met Marina en Bella is zo dat een van hen links staat en de ander rechts. Ze staan in de beginscène tegenover elkaar als twee cowboys, alleen hebben ze geen pistolen maar tongen.”
Danseres Ariane Labed speelt Marina en won de Coppa Volpi voor Beste Actrice tijdens het Filmfestival van Venetië, terwijl ze nog nooit eerder had geacteerd. Hoe hebt u haar gevonden?
“We hebben haar gewoon gecast. Er waren 600 meisjes en we hebben haar gekozen, juist omdat ze geen actrice was. Ze acteert zo naturel en eerlijk. Wel was ze eerst bang om de Griekse tekst uit te spreken, omdat ze Frans is. Ze kan wel Grieks, maar heeft er niet lang gewoond.”
De vriendin van Marina denkt dat je de naam van documentairemaker David Attenborough uitspreekt als Attenberg. Wat bekent het werk van Attenborough in de film?
“De documentaire Life on Earth diende als voorbeeld voor de acteurs. Marina en haar vader delen een liefde voor de natuurdocumentaires van David Attenborough. Dieren zijn onschuldig en bevrijdend. Ze kennen geen sociale regels waar ze aan moeten voldoen, zoals regels over seks. Hoofdrolspelers Ariane Labed (Marina, red.) en Evangelia Randou (Bella, red.) moesten dansen als pinguïns en naar elkaar hissen. Dat is heel bevrijdend. Na de screening tijdens het Sundance filmfestival gingen mensen de straat op om zo te dansen. Waarom zouden we dat niet altijd doen?”
De trailer van Attenberg
Attenberg draait nu in de filmtheaters
Lees meer..
